Leestijd: 3 min

Basisinkomen: een mailwisseling

Docenten Ivar Hageman (International Business School) en Luuk Collou (Academie Mens en Arbeid) discussiëren regelmatig met elkaar over maatschappelijke en politieke thema's. Af en toe mogen wij met ze meekijken. Dit keer gaat hun mailwisseling over het basisinkomen.

Basisinkomen: een mailwisseling

Basisinkomen: een mailwisseling
Foto: Mike Photo Art/Flickr

Luuk: Ivar! Is het gezien de toenemende economische ongelijkheid en het aantal banen dat verloren gaat door technologische ontwikkelingen niet tijd dat wij het basisinkomen invoeren in Nederland? Geen sollicitatieverplichting, niet hoeven werken voor je inkomen, geen toeslagen of subsidies, gratis geld…

Ivar: Het basisinkomen is geen nieuw idee, al in 1516 filosofeerde Thomas Moore over het basisinkomen; een vast bedrag dat de overheid onvoorwaardelijk aan iedere burger verstrekt. Dat klinkt simpel maar is het niet. Er zijn veel verschillende varianten van het basisinkomen en wat weten we al van de effecten van gratis geld?

'Mensen gaan op zoek naar een betere baan, gaan werken in het huishouden of gebruiken het geld voor extra onderwijs'

Luuk: Er is onderzoek gedaan naar de effecten van gratis geld. In landen als Mexico, Zuid-Afrika en Indonesië gebruikten huishoudens het verkregen geld voor gezonde voeding, zagen onderzoekers een afname van het aantal huishoudens onder de armoedegrens, gezondere kinderen, en maakten de kinderen meer progressie op school.  In Canada zagen onderzoekers dat jongeren later trouwden, dat het geboortecijfer daalde, verbeterde schoolprestaties, een vermindering in ziekenhuisbezoek, minder huiselijk geweld en minder psychologische problemen. Ook onderzoek in Amerika laat zien dat mensen op zoek gaan naar een betere baan, gaan werken in het huishouden, of het geld voor extra onderwijs gebruiken. Tot slot sluit het goed aan bij artikel 25 uit de universele rechten van de mensen (UVRM); eenieder heeft recht op een levenstandaard die hoog genoeg is voor gezondheid en welzijn. Genoeg redenen lijkt mij?

'Ik maak me ernstig zorgen over de kosten van dit plan'

Ivar: Dat klinkt inderdaad veelbelovend maar ik maak mij ernstig zorgen over de kosten van dit plan. Het is niet eenvoudig om deze goed in te schatten, maar de meeste berekeningen wijzen op een brutobedrag van bijna 200 miljard euro. De netto kosten zullen uiteraard lager zijn vanwege bijvoorbeeld de afschaffing van vrijstellingen, aftrekposten en heffingskortingen, maar dan nog blijft er een astronomisch bedrag over. Dit bedrag zal primair worden gefinancierd door forse belastingverhogingen. Het gerenommeerde Centraal Planbureau (CPB) wijst daarbij op een belastingtarief van ruim 56%. Daar komt volgens het CPB nog bij dat deze enorme belastingdruk zorgt voor een negatief effect op arbeidsparticipatie. In de door jou genoemde onderzoeken wordt ook vastgesteld dat mensen minder werken. Dat leidt ertoe dat de belastingen voor diegenen die wel blijven werken verder zullen oplopen. Deze enorme fiscale gevolgen zouden verder mogelijk zichtbaar kunnen worden in toegenomen zwartwerk. Uit sommige onderzoeken blijkt dat jongeren teruggaan naar school zodra ze gratis geld krijgen maar hoogleraar arbeidseconomie Pieter Gautier voorspelt minder scholingsprikkels. Het basisinkomen draait in de kern dan ook puur om herverdeling, maar is dit wel noodzakelijk en doelmatig?

Luuk: Goede vraag. De eerste resultaten van onderzoek naar de effecten gratis geld lijken positief. Toch stemden 75% van de kiezers in Zwitersland tegen. Ook zien we in experimenten naar het basisinkomen dat de verhoging van het belastingtarief niet mee wordt genomen, terwijl dat juist een van de struikelblokken lijkt te zijn?

Ivar: En dat is een kwalijke zaak.  Het is zeker geen eenvoudig politiek dossier. Het onderwerp wordt niet voor niets al eeuwenlang besproken. Er zijn immers goede argumenten voor en tegen te bedenken. Eventuele alternatieven voor het systeem van een basisinkomen worden echter nog niet of nauwelijks genoemd. Hoe dan ook: het onderwerp leeft enorm. Leeft het ook reeds binnen de muren van Saxion?

Lees ook: